Shotokan Karate – Μέρος B’

ΟΙ ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ FUNAKOSHI
(Ο γιος του Giko, τo Shotοkai και ο M. Nakayama) 

Του Σάββα Π. Μαστραππά

Aν εξετάσουμε το γενεαλογικό δένδρο του Shotokan Karate, άνθρωποι όπως οι Kase, Oshima, Nishiyama, όπως και όλοι οι πιο γνωστοί ειδήμονες του Karate στις μέρες μας, φαίνεται καθαρά ότι είναι μαθητές δευτέρου βαθμού του Funakoshi, έχοντας μαθητεύσει κοντά σε δασκάλους, οι οποίοι ήταν άμεσοι μαθητές του.

Ο Taiji Kase, ένας από τους πιο γνωστούς δασκάλους στην Ευρώπη, ήταν μαθητής του Genshin Hironishi, ενός από τους στυλοβάτες του Shotokan Dojo. Ο Nakayama και ο Nishiyama, οι δύο ιδρυτές της JKA, δεν είχαν τον ίδιο δάσκαλο. Αυτό εξηγεί ορισμένες διαφορές στην επεξήγηση των Kata. Ο δάσκαλος Oshima δούλεψε πολύ με τον Shigeru Egami και τον Ηiroshi Noguchi. Δεν είχε γνωρίσει τον Funakoshi, παρά μόνον όταν αυτός ήταν πολύ ηλικιωμένος. Αλλά το δίπλωμά του είναι ένα από τα τελευταία που απονεμήθηκαν από τον ίδιο τον Δάσκαλο Funakoshi. Ο Oshima ήταν εκείνη την εποχή, είκοσι έξι ετών. Από τότε δεν θέλησε ποτέ να δεχθεί πιο μεγάλο βαθμό, θεωρώντας τον άχρηστο, εφ’ όσον ο Funakoshi δεν είχε δώσει ποτέ πιο μεγάλο. Το Shotokai του δασκάλου Egami, έχει διατηρήσει αυτήν την παράδοση.

Είπαμε ήδη στο προηγούμενο τεύχος, ότι μεταξύ των πρώτων μαθητών, εμφανίζονται ήδη διαφορετικές τάσεις. Το Wado Ryu που δημιουργήθηκε από τον Ohtsuka (βλ. προηγούμενο τεύχος), είναι ένα παράδειγμα. Το Shotokai που δημιουργήθηκε από τον Egami, είναι ένα άλλο. Ως προς το πνεύμα, αυτό το στυλ έχει μείνει πολύ κοντά στη σκέψη του Funakoshi, του οποίου ο Egami ήταν ένας πιστός μαθητής, ενώ αντιθέτως ως προς την τεχνική, κατά τη γνώμη μου, σπρώχθηκε στα όρια της γενίκευσης.

GIKO FUNAKOSHI

Ο πατέρας Funakoshi είχε τρεις γιους. Ο νεώτερος ονομαζόταν Yoshitaka. Πολλοί από τους συνεχιστές του Shotokan τον θεωρούν σαν τον μοναδικό γιο που εξασκούσε το Karate, και το Giko επομένως ήταν ένα δικό του παρατσούκλι.
Ο Yoshitaka εγκαταστάθηκε στην Ιαπωνία με τον πατέρα του, ενώ η μητέρα του και οι δύο αδελφοί του έμεναν πάντα στην Okinawa. Ο Gishin Funakoshi έμεινε χωριστά από τη γυναίκα του για είκοσι πέντε χρόνια, πριν αυτή πάει να μείνει μαζί του, το 1945, λίγο μετά τη συνθηκολόγηση της Ιαπωνίας.
Στις μέρες μας πολλά Dojo έχουν ανηρτημένη τη φωτογραφία του Gishin Funakoshi. Εκατοντάδες χιλιάδες Καρατέκα σε όλον τον κόσμο, δηλώνουν ότι εξασκούν το στυλ «Shotokan» αλλά αγνοούν συνήθως τον τρόπο με τον οποίο το εξασκούσε πραγματικά, ο πατέρας Funakoshi. Στην πραγματικότητα εξασκούμαστε στην τεχνική τού γιου του, Yoshitaka, γιατί αυτός εισήγαγε τις χαμηλές στάσεις και τα πλάγια (Tsutan) λακτίσματα, που χαρακτηρίζουν το σημερινό Shotokan. .
Ο Yoshitaka πέθανε τριανταπέντε χρονών από φυματίωση, λόγω της οποίας προπονούνταν σαν τρελός, θέλοντας να φτάσει σε ένα πολύ υψηλό επίπεδο πριν πεθάνει, ωθώντας όμως έτσι την προπόνηση στα άκρα (στάσεις πολύ χαμηλές, προπονήσεις μέχρι την εξάντληση). Στις μέρες μας χιλιάδες άτομα, μιμούμενοι τον Giko, προπονούνται λες και δεν πρόκειται να ξεπεράσουν τα τριανταπέντε χρόνια! Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί ποια θα ήταν η κατάσταση της υγείας του Giko, γύρω στα εξήντα του, με τον τρόπο που προπονούνταν; Ο Yoshitaka ήταν επικεφαλής δάσκαλος του Shotokan Dojo, την εποχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

ΤΟ SHOTOKAI

Γεννημένος το 1912, ο Shigeru Egami μπαίνει στο Πανεπιστήμιο Wase-da, το 1932. Εκεί ανακαλύπτει το Karate Do με τον Gishin Funakoshi και γίνεται ένας από τους βασικούς μαθητές του. Το 1935, οι μαθητές του Δασκάλου Funakoshi δημιουργούν μια ένωση με σκοπό να βοηθήσουν τον δάσκαλό τους υλικά. Παίρνει το όνομα Shotokai (Kai = ένωση). Μετά τον πόλεμο ο Εgami γίνεται ο πρώτος βοηθός του Funakoshi.
Έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Funakoshi, το 1958, η ένωση Shotokai αναδιαρθρώνεται. Πρόεδρός της γίνεται ο δάσκαλος Hironishi και αρχιεκπαιδευτής ο δάσκαλος Egami. Όλα αυτά βεβαίως γίνονται με την άδεια της οικογένειας Funakoshi.
Από το 1958 ως το 1961, ο δάσκαλος Egami κάνει σημαντικές έρευνες για την πρακτική του Karate. Θεωρώντας τον εαυτό του σαν τον θεματοφύλακα του Karate do, του Gishin Funakoshi, προσπαθεί να εξετάσει σε βάθος τη διδασκαλία τού δασκάλού του. Επιπλέον πίστευε ότι η εξέλιξη του Shotokan όπως γινόταν από την JKA, απομακρυνόταν πολύ από τη διδασκαλία του Funakoshi.
Επέκρινε την JKA και την επιλογή του Sensei Nakayama, να διοργανώσει ελεύθερους αγώνες. Δεν αποδέχθηκε ποτέ, μέχρι τον θάνατό του το 1981, την ιδέα των αθλητικών αγώνων, που τους θεωρούσε ότι έρχονται σε αντίθεση με το πνεύμα του Karate Do, σεβόμενος έτσι και την άποψη του δασκάλου Funakoshi, ο οποίος πίστευε ότι «το Karate Do δεν είναι παιχνίδι». Άλλωστε και ο Nakayama περίμενε τον θάνατο του Funakoshi, για να διοργανώσει το πρώτο πρωτάθλημα της JKA.
H θεμελιώδης ιδέα του Egami Sensei είναι ότι το Kumite (προκαθορισμένο ή ελεύθερο), θα πρέπει να είναι μια έρευνα/αναζήτηση, της αρμονίας μεταξύ δύο παρτενέρ (όχι αντιπάλων) και όχι μια εγωιστική αντιπαράθεση και μια προσπάθεια υπερίσχυσης του ενός επί του άλλου.
Όσον αφορά την πρακτική, ενώ κράτησε τη μορφή των Kata του Shotokan, παρέβλεψε το στυλιζάρισμα των τεχνικών και επέλεξε να γίνονται κατά τρόπο ρευστό και χωρίς διακοπή. Αυτή η αντανάκλαση στην τεχνική, προέρχεται από την ιδέα του «αν το σώμα είναι περιορισμένο, το πνεύμα δεν μπορεί να πάει μακριά».
Ένα άλλο σημείο που αφορά την τεχνική και το οποίο διαφοροποιεί το Shotokai (όπως επικράτησε να λέγεται το «στυλ Egami»), από το υπόλοιπο Shotokan Karate, είναι αυτό της «διαστολής». Ενώ το υπόλοιπο Shotokan εκτελεί το oi – tsuki με συστολή των μυών, ο Egami πιστεύει ότι αυτό πρέπει να γίνεται σε διαστολή. Διότι όσο μεγαλύτερη συστολή υπάρχει, τόσο μειώνεται το εύρος της κίνησης. Το ίδιο και στις στάσεις, τις οποίες επέβαλλε να γίνονται υπερβολικά χαμηλές, ούτως ώστε η διαστολή να είναι ολοκληρωτική.
Είναι βέβαια γεγονός, ότι για χρόνια υπήρχε η διαμάχη μεταξύ των πρώτων μαθητών του Funakoshi, αν οι επιθέσεις θα έπρεπε να εκτελούνται σε διαστολή ή σε συστολή του μυός. Και αυτό οφείλονταν στον τρόπο που εκτελούσε τις τεχνικές, ο δάσκαλος Funakoshi. Έτσι, οι μεν υποστήριζαν ότι ο δάσκαλος ήταν σε πολύ προχωρημένη ηλικία και γι αυτόν τον λόγο εκτελούσε το oi – tsuki σε διαστολή, ενώ για τους δε αυτό ήταν το σωστό, γιατί η χαλάρωση στο Karate, είναι πρωταρχική. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Egami υιοθέτησε τη δεύτερη άποψη και έμεινε πιστός σ’ αυτήν, μέχρι το τέλος.
Όσον αφορά το ippon – Kumite, ο δάσκαλος Egami επιβάλλει το να μην οπισθοχωρείς ποτέ, επιμένοντας πολύ στο sen-no-sen (πρόβλεψη της επίθεσης του αντιπάλου). Αυτό συνοψίζεται στην έννοια “irimi”, που σημαίνει «μπαίνω».

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ J.K.A.

MASATOSHI NAKAYAMA
Ο ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΤΟΥ SHOTOKAN

Ο Masatoshi Nakayama γεννήθηκε στις 6 Απριλίου 1913, στο Τόκιο. Ο πατέρας του, στρατιωτικός ιατρός, ανήκε σε μια γενιά Σαμουράι και έτσι ο νεαρός Masatoshi από πολύ νωρίς, μυήθηκε στο Kendo. Σε ηλικία 10 ετών μυείται στο Judo, που γνώριζε τότε μια σημαντική ανάπτυξη, συνεχίζοντας παράλληλα να εξασκείται στην τέχνη του σπαθιού. Η γνωριμία του με τη διδασκαλία του Sensei Gishin Funakoshi γίνεται τυχαία, στο Πανεπιστήμιο του Takushoku, στο οποίο μπαίνει το 1932 για να μελετήσει Κινέζικα. Ο Nakayama αμέσως μαγεύεται από αυτό που βλέπει και αποφασίζει να εξασκηθεί.
Ας θυμηθούμε επί τη ευκαιρία την κατάσταση της εποχής. Η γνωριμία αυτή γίνεται δέκα χρόνια από τότε που ο Funakoshi έχει υπομονετικά εγκαθιδρύσει τη διδασκαλία του Okinawa Te στην Ιαπωνία και κυρίως στα πανεπιστήμια του Τόκιο (Takushoku, Chuo, Waseda, Keio, κλπ). Η εξάπλωσή του όμως είναι ακόμα πολύ περιορισμένη και η εξάσκηση γίνεται σε στενό κύκλο. Επιπρόσθετες δυσκολίες είχε προκαλέσει και το ξέσπασμα του κινεζο – ιαπωνικού πολέμου, ο οποίος υπήρξε τρομερά βίαιος στην Μαντζουρία. Βρισκόμαστε ακριβώς την εποχή που ο Funakoshi αλλάζει τον παλιό όρο Tode (Κινέζικο χέρι), σε Karate (άδειο χέρι) και τροποποιεί τα παλιά ονόματα των Kata από τα οκιναβέζικα, στα ιαπωνικά (Kushanku = Kanku, Chinto = Kankaku κλπ). Κάθε αναφορά στην κινέζικη κουλτούρα ήταν αξιοκατάκριτη, κάτω από την πίεση του εθνικισμού και του ρατσισμού, που ήταν αισθητός εκείνη την εποχή.
Ο Nakayama ασκούνταν σταθερά με τον Funakoshi, μέχρι το τέλος των κινέζικων σπουδών του, το 1937, που εστάλη στην Κίνα σαν διερμηνέας. Επιστρέφει στην Ιαπωνία το 1946. Στη σκοτεινή αυτή περίοδο ο Nakayama, συνεχίζοντας παράλληλα να τελειοποιεί το Karate του, ανακαλύπτει διάφορα κινέζικα στυλ, στα οποία έχει την ευκαιρία να μυηθεί. Ένα μέρος των εφαρμογών και αλλαγών που έγιναν στα Kata του Shotokan στη συνέχεια, ήταν επηρεασμένες από αυτήν την περίοδο.
Το 1946, σε μια Ιαπωνία κατεστραμμένη και τραυματισμένη, ο Gishin Funakoshi έχει χάσει τον γιο του Yoshitaka από φυματίωση και το Dojo του (το Shoto – kan), που καταστράφηκε από τους βομβαρδισμούς. Σταδιακά οι παλιοί μαθητές τού Funakoshi που επιβίωσαν του πολέμου, ξαναέρχονται σε επαφή μαζί του και τον βοηθούν να ξαναξεκινήσει. Ο Obata που επιστρέφει και αυτός από τη Μαντζουρία το 1945, ξανανοίγει το 1948 πρώτα το Dojo Keio, μετά το Waseda κλπ. Το 1946 οι πρώτοι μαθητές τού Funakoshi αποφασίζουν να ιδρύσουν τη «Σχολή Καράτε Shotokan» και ιδρύουν μία ένωση στην Yatsuya. Λόγω της προχωρημένης του ηλικίας, ο Funakoshi παίρνει το πόστο του επίτιμου δασκάλου, ο Obata ορίζεται διευθυντής και ο Saigo πρόεδρος. Στον Masatoshi Nakayama, που ήταν τότε 36 ετών και του ανεγνώριζαν τις καλές διοικητικές του ικανότητες, εμπιστεύτηκαν την εκπόνηση τεχνικών προγραμμάτων και την οργάνωση της ένωσης Shotokan.
Κατόπιν ανταγωνισμών και σοβαρών αντιδικιών, που αφορούσαν τον προσανατολισμό του Shotokan, λίγο – λίγο ένας αριθμός από τους παλιούς μαθητές αποχωρεί ή παραιτείται. Ο Εgami και ο Kamata to 1953, o Obata το 1954, αφήνοντας έτσι σταδιακά ελεύθερο το πεδίο στον Nakayama και τον Nishiyama Sensei, που το 1954 αλλάζουν το όνομα της ένωσης, σε «Nippon Karate Kyokai», Japan Karate Association (JKA). Επισημοποιούν την κλίμακα των βαθμών (μέχρι το 5ο Dan μόνο) και τις προϋποθέσεις απόκτησής τους.
Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι όλα τα σχίσματα και οι τσακωμοί που θέτουν διαχωριστικά (ακόμα και στις μέρες μας) στην ανάπτυξη του Shotokan, ακόμα πριν από τον πόλεμο, περιστρέφονταν γύρω από τις ελεύθερες επιθέσεις και αργότερα γύρω από τους αθλητικούς αγώνες με διαιτησία. Ο Nakayama από το 1935, έβρισκε το Karate να στρέφεται υπερβολικά γύρω από τα Kata και επιθυμούσε την ανάπτυξη των συμβατικών επιθέσεων και κυρίως των ελεύθερων (ΣΗΜ: η αποχώρηση του Hironori Ohtsuka, που ίδρυσε το Wado Ryu, οφειλόταν εν μέρει σ’ αυτό το πρόβλημα).
Πολλοί νέοι όπως ο Nakayama, έχοντας ξεκινήσει πριν από τον πόλεμο, είχαν σαγηνευτεί από τις καινοτομίες και τις πιο «φυσικές» μεθόδους προπόνησης τού γιου τού δασκάλου, του Yoshitaka. Οι παλιοί (Εgami, Kamata, Obata), επιθυμούσαν να παραμείνουν στη γραμμή του πατέρα, τού Gishin.
Το 1951, υπό την προτροπή του Nakayama, εισάγεται το Jiu Kumite στις εξετάσεις για βαθμούς (Dan). Από το 1954, που βρίσκεται μόνος του στην κεφαλή της JKA, o Nakayama δουλεύει τις ιδέες του για την ανάπτυξη του Karate, μέσω των αγώνων (όπως το Judo και το Kendo). Αλλά θα περιμένει τον θάνατο τού δασκάλου Funakoshi, στις 26 Απριλίου 1957, για να διοργανώσει το πρώτο πρωτάθλημα Ιαπωνίας, τον Οκτώβριο του 1957, στο οποίο κέρδισε ο Hirokazu Kanazawa, στο Μητροπολιτικό Γυμναστήριο του Τόκιο. Ήταν μία τεράστια επιτυχία. Από τότε, ο Nakayama και η JKA, θα επιδοθούν στον προσηλυτισμό, διδάσκοντας και στέλνοντας δασκάλους στις τέσσερις γωνιές του κόσμου.
Το 1961, αυξάνει σε 8 τον αριθμό των Dan που ισχύουν στην JKA. Τα άλλα στυλ θα ακολουθήσουν στην πλειοψηφία τους, αυτήν την ιεράρχηση.
Στη διάρκεια τριών δεκαετιών, η JKA θα μονοπωλήσει σχεδόν ένα μεγάλο μέρος της ανάπτυξης και της ιδέας του Karate do. Η ηγεμονία της θα προκαλέσει διαφωνίες, αντιζηλίες και σχίσματα, ιδίως το 1972, όπου μετά το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα στο Παρίσι, θα οργανωθεί από τη μία πλευρά η WUKO και από την άλλη η IAKF. Εικόνα προφανώς σκοτεινή.
Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε όμως ότι χάρις σε αυτόν τον προσηλυτισμό και στις ικανότητες των δασκάλων, που εκπαιδεύτηκαν και στάλθηκαν από τη JKA, έγινε γνωστή η λέξη Karate σε πολλές χώρες. Είναι η JKA αυτή που πρώτη πραγματικά, εκπαίδευσε επαγγελματίες δασκάλους, υψηλού επιπέδου.
H σημαντική ανάπτυξη του Karate στη Δύση μέχρι τις μέρες μας, δεν θα ήταν τόσο σημαντική, αν δεν ήταν οι Sensei Enoeda (Μ. Βρετανία), Shirai (Ιταλία), Ochi (Γερμανία), Miyazaki (Βέλγιο), ο Kase (Γαλλία), Nishiyama και Okazaki (ΗΠΑ) και ο Kanazawa που δημιούργησε αργότερα τη δική του οργάνωση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Gishin Funakoshi: Καράτε Ντο, ο δρόμος της ζωής μου. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 1997, μετάφραση Ανδρέας Λυμπερόπουλος.

Randall G. Hassell: Shotokan Karate, its History and evolution, Focus Publications, St Louis, Missouri.

«Karate – Bushido»: Γαλλικό περιοδικό, τεύχος αφιέρωμα στο Karate.
«ΔΥΝΑΜΙΚΟ», τεύχος 89, ΣΕΠ 1993: «Από τον Funakoshi στην επικράτηση του TAKUSHOKU».

Αναδημοσίευση από το τεύχος 8 του περιοδικού «Μονοπάτι του Πολεμιστή»